Piše: Marko Aleksandrić, profesor sporta i fizičkog vaspitanja
Bujanovac, 21. septembar 2026. Koji pokreti i fizičke aktivnosti mogu negativno uticati na progresiju deformiteta?
Postoje specifični motorički obrasci i fizičke aktivnosti koje mogu izazvati naglu progresiju i akutno pogoršanje kliničke slike deformiteta kičmenog stuba kod dece. Takve trenažne procese i kretne elemente je neophodno striktno eliminisati. Svaki oblik hiperekstenzije, odnosno naglog savijanja trupa unazad u gimnastici, ima izrazito negativan biomehanički uticaj. Skokovi u vis generišu intenzivne kompresione i rotacione sile koje ubrzavaju torziju pršljenova. Kompleksne plesne koreografije, sa posebnim naglaskom na baletske discipline, uzrokuju ozbiljnu asimetričnu rotaciju kičmenih segmenata, što direktno doprinosi povećanju postojećeg Cobbovog ugla. Određeni statički i dinamički položaji u jogi vrše identičan, štetan pritisak na spinalni stub. Ovakve specifične mehaničke sile deluju kao katalizator za ubrzano napredovanje deformiteta, naglašava Marko Aleksandrić, profesor sporta i fizičkog vaspitanja.
Takođe, dugotrajni sedentarni trenažni status i višesatno sedenje ispred računara drastično slabe posturalnu muskulaturu, čime se kompromituje stabilnost kičme.
Vest iz nauke (1): Klinička studija objavljena u medicinskom časopisu Frontiers in Sports and Active Living potvrđuje da je trenažni volumen od ključnog značaja. Dok je umerena, kontrolisana fizička aktivnost (minimum 60 minuta dnevno) pokazala snažan protektivni efekat na stabilizaciju kičme, intenzivni takmičarski sportovi poput ritmičke gimnastike, baleta i elitnog plivanja, ukoliko se praktikuju više od 3 sata nedeljno, dokazano povećavaju rizik od progresije skoliotične krivine.
Zbog toga je eliminacija ovih visokorizičnih aktivnosti ključni korak u konzervativnom tretmanu.
Položaj pronacije, odnosno spavanje na stomaku, predstavlja morfološki najnepovoljniju poziciju za dečiju kičmu. Ovim se direktno indukuje ispravljanje fiziološke torakalne kifoze (leđa postaju ravnija). Budući da je skolioza složeni trodimenzionalni entitet, narušavanje unutrašnje biomehanike u jednoj ravni neizbežno povlači progresiju u preostale dve. Dodatno, ovaj položaj primorava dete na permanentnu lateralnu rotaciju glave, čime se vrši permanentno asimetrično uvrtanje cervikalnog i torakalnog segmenta.
Dugotrajno aksijalno opterećenje, poput hodanja ili trčanja na duge staze po rigidnim i tvrdim podlogama, izaziva mikrotraume i negativno utiče na geometriju kičme. Svaka faza doskoka ili trkačkog koraka nosi sa sobom visok biomehanički rizik za napredovanje deformiteta. Konjički sport, odnosno jahanje, takođe se klasifikuje kao aktivnost koja duboko narušava stabilnost i balans već kompromitovanog posturalnog statusa.
Skakanje na trambolini dovodi do snažne, repetitivne vertikalne kompresije pršljenova, što može eksponencijalno uvećati postojeći klinički problem. Roditelji bi trebalo da strogo ograniče pristup ovakvim zabavnim sadržajima. Bilo koja vrsta neadekvatnog nošenja tereta, poput preopterećenih školskih rančeva na jednom ramenu, vrši destruktivan pritisak na koštano-mišićni aparat deteta. Izvođenje dubokih čučnjeva sa opterećenjem, potisaka iznad glave ili mrtvog dizanja strogo je kontraindikovano. Efikasan trenažni i kineziterapeutski program za skoliozu mora se sprovoditi isključivo pod nadzorom licenciranih stručnjaka, a nakon detaljnih konsultacija sa ortopedima i fizijatrima koji će precizno definisati tip, lokalizaciju i etiologiju deformiteta.
Primarni zadatak roditelja jeste razumevanje činjenice da je skolioza strukturalni deformitet spinalnog stuba koji nastaje bez jasnog, spoljašnjeg etiološkog faktora. Savremena medicinska nauka još uvek ne može sa sigurnošću da predvidi koja će pedijatrijska grupa razviti skoliotično držanje i kod kojih pacijenata će doći do progresivnog rasta ugla krivine. Ključno je da roditelji, u momentu postavljanja dijagnoze, osveste da svi prethodno navedeni obrasci kretanja, sportovi i navike koje je dete do tada praktikovalo mogu postati direktni krivci za pogoršanje stanja, zbog čega je nužan maksimalan oprez i modifikacija svakodnevnih aktivnosti.
Da li je pacijentima sa asimetrijom kičme omogućen nesmetan život i funkcionalnost?
Ogromna većina pacijenata sa dijagnozom skolioze ostvaruje potpuno funkcionalan, kvalitetan i socijalno integrisan život. Fizička kultura i sportski trenažni procesi su apsolutno izvodljivi, ali njihova selekcija i intenzitet moraju biti pod striktnom kontrolom lekarskih timova i stručnih trenera. Iskusni stručnjak za korektivni rad sa decom predstavlja ključnu podršku porodičnom sistemu u procesu rehabilitacije. Pravilno dozirana i nadgledana fizička aktivnost ne indukuje bolne sindrome niti druge somatske komplikacije; naprotiv, ona teži da stabilizuje kičmeni stub i zadrži ga u postojećim, bezbednim parametrima. Ukoliko se primeni visoko specifičan, individualno koncipiran program korektivnih vežbi za skoliozu, mogu se postići izuzetni terapijski rezultati u smislu redukcije Cobbovog ugla.
Koje su kliničke metode za zaustavljanje rasta spinalne krivine?
Adekvatno indikovana kineziterapija predstavlja bazični element u sprečavanju daljeg razvoja skolioze. Moramo uzeti u obzir patofiziološku činjenicu da prisustvo skoliotične krivine podrazumeva izrazitu hipotoniju i slabost muskulature na konveksnoj strani tela. Za održavanje spinalne osovine u neutralnom, vertikalnom položaju neophodan je visok nivo mišićne snage i simetrije. Iz tog razloga, rad sa deficitarnim posturalnim statusom zahteva isključivo saradnju sa visokokvalifikovanim stručnjacima.
Pored fizikalne terapije, nutritivni status igra esencijalnu ulogu u terapeutskom protokolu.
Vest iz nauke (2): Savremena genetska i klinička istraživanja ukazuju na to da niska mineralna gustina kostiju (osteopenija) u lumbalnoj regiji nije samo sekundarna nuspojava, već primarni pokretač i faktor rizika za razvoj adolescentne skolioze. Smanjena koštana masa direktno narušava mehaničku otpornost pršljenova na deformacije.
Adekvatna ishrana fokusirana na povećanje koštane gustine je imperativ, posebno tokom adolescentnog perioda. Redukcija prekomerne telesne mase predstavlja ključni olakšavajući faktor, jer manja težina tela direktno smanjuje biomehaničko opterećenje na oštećeni kičmeni stub. Takođe, optimizovana ishrana omogućava hipertrofiju i bolji tonus duboke muskulature leđa, što je fundamentalno za održavanje korektivnog položaja. Ukoliko klinički parametri to zahtevaju, ortoped propisuje nošenje adekvatnog midera, što predstavlja rigidnu, ali neophodnu meru mehaničkog zaustavljanja krivine. Na kraju, hirurški zahvat (spinalna fuzija) indikuje se isključivo u terminalnim faza bolesti, kada stepen iskrivljenja direktno ugrožava vitalne kardiorespiratorne funkcije organizma.
Koji je ergonomski najpovoljniji položaj tela tokom noćnog odmora?
Iako svaka osoba razvija sopstvene navike tokom odmora, za populaciju sa spinalnim deformitetima imperativ je odabir ergonomski optimalnog položaja koji vrši minimalan pritisak na pršljenove. Klinički najopravdanija pozicija za spavanje jeste supinatni položaj, odnosno spavanje na leđima, oko čega postoji apsolutni konsenzus u naučnoj zajednici. U ovom položaju kičmeni stub zadržava svoje neutralne anatomske odnose. Korisno je naglasiti da je većina skoliotičnih deformiteta praćena određenim stepenom hipokifoze (ili u nekim slučajevima kompenzatorne hiperkifoze), te će ovaj položaj tela pružiti optimalnu podršku i doprineti dugoročnom smanjenju tenzije.
Može li produženi boravak u sedećoj poziciji pogoršati kliničku sliku skolioze?
Odgovor je nedvosmisleno potvrdan. Upravo iz tog razloga, ovom aspektu svakodnevice se mora posvetiti posebna pažnja. Deca sa dijagnostikovanom skoliozom moraju maksimalno redukovati statične, dugotrajne sedeće položaje. Kada su u pitanju školske obaveze i učenje, preporučljivo je modifikovati položaj i praktikovati čitanje u ležećoj poziciji na leđima. Ukoliko su određene aktivnosti neodvojive od sedećeg položaja, njihovo trajanje treba svesti na minimum, uz obavezne trenažne prekide i izvođenje ciljanih, prethodno naučenih terapeutskih vežbi za dati tip skolioze.
Postoji li mogućnost spontane regresije i samoizlečenja bez spoljne intervencije?
Ovo pitanje predstavlja jednu od najčešćih zabluda sa kojima se roditelji suočavaju, međutim, skolioza ne poseduje kapacitet za spontanu regresiju ili samozalečenje. Reč je o progresivnom, hroničnom stanju koje se ne može sanirati bez ciljane spoljne intervencije. Shodno tome, apsolutni je imperativ pravovremeno uključivanje dece u kontinualni, strukturisani program medicinskog vežbanja, uz maksimalnu istrajnost sve do postizanja stabilnih rezultata. Čak i nakon uspešne korekcije i stabilizacije kičmenog stuba, neophodno je održati trenažni proces još najmanje dvanaest meseci, kako bi se koštano-mišićne strukture adekvatno konsolidovale i očvrsnule.
U kom životnom periodu dolazi do stabilizacije skeletnog rasta i zaustavljanja krivljenja?
U najvećem broju kliničkih slučajeva, idiopatske skolioze pokazuju najveću stopu progresije tokom pubertetskog perioda, kada nastupa intenzivan longitudinalni rast skeletnog sistema. Dinamika promena slabi i postepeno se zaustavlja sa završetkom okoštavanja i rasta kičmenog stuba, što se hronološki dešava između 16. i 18. godine života, uz jasne polne razlike u dinamici sazrevanja između devojčica i dečaka.
Da li su spinalne deformacije povezane sa rizikom od disfunkcije nervnog sistema i oduzetosti?
Ovakve teške komplikacije se manifestuju izuzetno retko i po pravilu nisu izolovana posledica same skolioze. Ipak, teži oblici deformiteta mogu biti udruženi sa lumbalnom stenozom, odnosno patološkim suženjem spinalnog kanala kroz koji prolaze nervni korenovi. Navedeno stanje može uzrokovati kompresiju i iritaciju nerava, što se klinički manifestuje kroz radikulopatiju, bolne senzacije u donjim ekstremitetima, parestezije (trnjenje) duž dermatoma i eventualni deficit mišićne snage.
Kakav je stepen ozbiljnosti ovog stanja i da li je opravdano izostaviti kineziterapiju?
Deformitet može poprimiti izrazito ozbiljan karakter u ređim, zapuštenim slučajevima kada direktno ugrožava restriktivne funkcije pluća i rad miokarda. Krivine malog stepena po pravilu ne remete opšti zdravstveni status. Međutim, progresivne krivine većeg stepena mogu ostaviti trajne posledice po zdravlje, uključujući rano propadanje zglobnih površina i razvoj prevremenog osteoartritisa kičme. Skolioza se nikako ne sme prepustiti spontanom toku, jer odsustvo terapije vodi ka ozbiljnim somatskim, ali i psihosocijalnim i emocionalnim komplikacijama. Ovom zdravstvenom problemu se mora pristupiti sa najvišim stepenom kliničke odgovornosti.
Koje su četiri najizraženije anatomske asimetrije na telu pacijenta?
Klinički znaci i posturalni simptomi skolioze obuhvataju sledeće anatomske asimetrije: asimetrija u visini ramenog pojasa, veća istaknutost jedne skapule (lopatice) u odnosu na drugu, narušena simetrija trouglova struka (lorencovi trouglovi), kao i lateralni nagib karlice gde je jedan kuk pozicioniran više u odnosu na suprotni. Takođe, pri izvođenju testa pretklona (Adamsov test), jasno se uočava unilateralno izbočenje u torakalnoj ili lumbalnoj regiji (tzv. rebarna grba), dok se na donjim ekstremitetima može primetiti prividni funkcionalni disbalans u dužini nogu.
Na koji način se manifestuju bolne senzacije kod pedijatrijske populacije?
U dečijem i adolescentnom uzrastu, skolioza u ranoj i umerenoj fazi najčešće je potpuno asimptomatska i ne izaziva bolne senzacije. Upravo zbog odsustva bola, deformitet često ostaje neprimećen, iako se u fazama pubertetskog skoka rasta geometrija leđa može dramatično pogoršati u vremenskom intervalu od svega nekoliko nedelja.
U kojoj fazi detinjstva se najčešće uočavaju prvi znaci oboljenja?
Iako se deformitet može manifestovati u infantilnom ili juvenilnom periodu, primarni uzrast za ekspresiju i detekciju adolescentne idiopatske skolioze lociran je u rasponu između 10. i 15. godine života, sa podjednakom inicijalnom prevalencom kod oba pola. Međutim, klinička statistika jasno ukazuje da ženski pol ima čak osam puta veću predispoziciju da razvije progresiju krivine do onog stepena koji zahteva rigidan ortopedski ili hirurški tretman.
Kakva je korelacija između nivoa kalciferola(vitamin D) u organizmu i razvoja skolioze?
Opsežna klinička istraživanja konzistentno potvrđuju da velika većina pedijatrijskih pacijenata sa skoliozom ima zajednički biohemijski marker – izražen deficit kalciferola u serumu. Vitamin D igra ključnu ulogu u homeostazi koštanog tkiva.
Vest iz nauke (3): Najnovije meta-analize potvrđuju direktnu korelaciju između niskih vrednosti vitamina D i težine Cobbovog ugla. Deficit ovog vitamina narušava metabolizam kalcijuma i fosfora, smanjujući mehaničku čvrstinu pršljenova. U velikim kliničkim centrima, posebno u Aziji, suplementacija vitaminom D i strogo kontrolisana ishrana bogata ovim mikronutrijentom odnedavno su implementirani kao obavezna potporna terapija u protokolima lečenja skolioze.
Može li ovaj strukturalni deformitet uticati na krajnji longitudinalni rast deteta?
Ukoliko su uglovi zakrivljenosti unutar fiziološki niskih granica, to neće imati primetan uticaj na longitudinalni rast. Međutim, kod težih, netretiranih oblika deformiteta, trodimenzionalno skraćenje kičmenog stuba može direktno sprečiti dete da dosegne svoju punu, genetski projektovanu telesnu visinu.
• Kvalitetno novinarstvo nije besplatno. Za naše ❤️ Bujanovačke, za naše priče 👉 DONIRAJ
