Preševo bez licencirane socijalne usluge: Kada sistem zakaže, porodice ostaju same

Piše: Dejana Cvetković

Bujanovac, Preševo, 14. juli 2026. – Preševo nema nijednu licenciranu lokalnu uslugu socijalne zaštite. Jedini dnevni boravak za decu i mlade sa smetnjama u razvoju radi bez licence, dok pomoć u kući za stare i nemoćne, usluga ličnog pratioca deteta i dnevni boravak za stare u ovoj opštini uopšte ne postoje. Kada sistemska podrška izostane, teret najčešće pada na porodice, koje brigu o najugroženijima preuzimaju po cenu sopstvenog posla, prihoda, zdravlja i privatnog života.

Centar za socijalni rad (CSR) u Preševu trenutno pruža samo jednu uslugu socijalne zaštite – dnevni boravak za decu i mlade sa smetnjama u razvoju, koji još nije licenciran. Boravak se nalazi u selu Donja Šušaja, oko pet kilometara od centra Preševa, a korisnicima je obezbeđen prevoz kombi vozilom.

Bivši direktor Centra za socijalni rad, a sadašnji šef finansija ove ustanove Liridon Latifi kaže za Bujanovačke da istraživanja pokazuju da su građanima Preševa neophodne i druge usluge socijalne zaštite.

-Pomoć u kući za stara i nemoćna lica, usluga ličnog pratioca deteta i dnevni boravak za stare trenutno ne postoje, iako za njima postoji jasna potreba – kaže Latifi.

Iako se Preševo vodi kao nerazvijena opština, Latifi navodi da lokalna samouprava već nekoliko godina ne dobija namenske transfere Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja za finansiranje ove usluge, upravo zato što postupak licenciranja dnevnog boravka nije završen. Iz Ministarstva su potvrdili da su Opštini Preševo u periodu od 2024. do 2026. godine opredeljivana sredstva kroz namenske transfere, ali da ugovori nisu zaključeni zbog neispunjavanja obaveza od strane lokalne samouprave.

Dnevni boravak ima kapacitet za oko dvadeset korisnika, ali uslugu trenutno koristi ukupno 28 dece i mladih, raspoređenih u više grupa kako bi rad bio kvalitetniji. Sa njima rade dva stručna radnika. Usluga je namenjena deci i mladima sa smetnjama u razvoju uzrasta od šest do 27 godina.

-Oni ne koriste boravak u isto vreme. Podeljeni su u grupe kako bi usluga bila kvalitetnija. Jedan dan dolazi jedna grupa od dvanaestoro, drugi dan druga – objašnjava Latifi.

U samo osam mesta više rođenih nego umrlih – Bujanovac i Preševo u plusu

Dnevni boravak preseljen iz centra grada

Dnevni boravak je ranije bio smešten u Osnovnoj školi „Ibrahim Keljmendi“ u centru Preševa. Latifi kaže da je predlagao da prostor bude renoviran, kako je prvobitno i bilo planirano, ali da je Kancelarija za javna ulaganja, koja je vodila projekat, obustavila radove.

Kako objekat nije ispunjavao uslove za dobijanje licence, Centar za socijalni rad zatražio je od Opštine Preševo drugi prostor.

• Novi objekat prvobitno je bio namenjen predškolskoj ustanovi i mesnoj zajednici, ali smo ustanovili da ispunjava uslove za dnevni boravak i zato smo ga preuzeli. Nova vlast u Preševu otvorila je u septembru prošle godine dnevni boravak u Donjoj Šušaji, u objektu izgrađenom još 2015. godine, koji ranije nije bio u funkciji zbog postupka legalizacije. Tu lokaciju dobili smo od Opštinskog veća. Bilo je kritika zbog izmeštanja korisnika iz centra grada, ali to nije bila prvobitna ideja. Jednostavno, to je bio jedini objekat koji je ispunjavao potrebne uslove. Zahtev za licenciranje još nismo podneli Ministarstvu za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, ali smo započeli proceduru i prikupljamo potrebnu dokumentaciju od nadležnih inspekcija – kaže Latifi.

  Ministarstvo je u odgovoru navelo da su lokalne samouprave ispod republičkog proseka razvijenosti u mogućnosti da deo sredstava za razvoj usluga u zajednici obezbede putem namenskih transfera, ali da svaki pružalac konkretne usluge mora da ispuni propisane uslove i standarde i dobije licencu Ministarstva.

Prema Pravilniku o bližim uslovima i standardima za pružanje usluga socijalne zaštite, dnevni boravak spada u dnevne usluge u zajednici i mora da ispuni infrastrukturne, organizacione, kadrovske i funkcionalne standarde. To podrazumeva odgovarajući prostor, pristupačnost objekta, program rada, elaborat o ispunjenosti uslova, propisane procedure, urednu evidenciju i dovoljan broj stručnih radnika u odnosu na broj korisnika.

Potrebni pomoć u kući, lični pratioci i dnevni boravak za stare

Tokom pandemije kovida, Centar za socijalni rad je u saradnji sa mesnim zajednicama sproveo analizu potreba stanovništva u Preševu. U tom periodu zaposleni su povremeno pomagali starijim građanima kupovinom namirnica i lekova, a rezultati istraživanja pokazali su da u opštini ima oko stotinu ljudi bez adekvatne porodične brige.

To je, kaže Latifi, bio razlog da lokalnoj samoupravi predloži uvođenje usluge pomoći u kući.

• Imao sam sastanak sa Koordinacionim telom za jug Srbije 2023. godine, kada sam tražio njihovu podršku. Oni raspolažu sredstvima za određene investicije, udžbenike i stipendije i verujem da mogu da pomognu da ova usluga zaživi. Na sastancima sa predstavnicima mesnih zajednica pokazalo se da postoji velika potreba za pomoći u kući, posebno u srpskim sredinama – kaže Latifi.

Prema njegovim rečima, u Preševu postoji i velika potreba za uslugom ličnog pratioca deteta, jer gotovo svaka škola ima učenike kojima je ovakav vid podrške neophodan. Međutim, uvođenje novih usluga, dodaje, zavisi od finansijskih mogućnosti lokalne samouprave.

• Napravio sam procenu za uslugu pomoći u kući. Za njeno funkcionisanje bilo bi potrebno zaposliti oko dvadeset ljudi, a godišnji troškovi iznosili bi oko 15 miliona dinara. Kao nerazvijena opština imamo pravo na namenske transfere, ali ih poslednje tri godine ne dobijamo zbog toga što dnevni boravak još nije licenciran. Opština bi morala da kroz Skupštinu usvoji novu uslugu i obezbedi sredstva u budžetu. Potreban je i dnevni boravak za stare. Želeo sam da socijalna zaštita dobije mnogo veći značaj i predlagao sam da Opštinsko veće ima člana zaduženog isključivo za ovu oblast. U jednom trenutku ta funkcija je postojala, ali kratko i nije zaživela – navodi Latifi.

Za usluge socijalne zaštite iz budžeta Opštine Preševo u 2026. godini izdvojeno je ukupno 28 miliona dinara, dok Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja za ovu oblast opredeljuje oko 19 miliona dinara.

Latifi kaže da su ta sredstva dovoljna tek za plate zaposlenih, tekuće troškove Centra za socijalni rad, ali ne i za uvođenje dodatnih usluga.

Ajan iz Preševa bronzani na Evropskoj matematičkoj olimpijadi

Centar za socijalni rad u Preševu ima pet stručnih saradnika, a organizovanje dnevnog boravka dodatno opterećuje postojeće kapacitete. Zbog toga Latifi smatra da bi deo usluga socijalne zaštite mogao da bude poveren organizacijama civilnog društva.

Ivanjica pokazuje da sistem može da funkcioniše

Da saradnja lokalne samouprave i civilnog sektora može da donese rezultate pokazuje primer Ivanjice.

Udruženje Društvo za cerebralnu i dečiju paralizu opštine Ivanjica, koje predstavlja defektološkinja dr Svetlana Glavinić, danas pruža tri licencirane usluge socijalne zaštite i raspolaže stručnim kadrom i kapacitetima za njihov kvalitetan rad.

• Zakon o socijalnoj zaštiti predviđa da pružaoci usluga mogu biti organizacije civilnog društva, privatni pružaoci i državne ustanove. U većini opština i gradova upravo udruženja građana pružaju ove usluge, dok su u pojedinim sredinama, poput Beograda, dnevni boravci organizovani u okviru državnih ustanova. Da bi udruženje moglo da licencira uslugu socijalne zaštite, neophodno je da ima najmanje dve godine iskustva u pružanju podrške – objašnjava Glavinić.

Udruženje u Ivanjici pruža usluge ličnog pratioca deteta, dnevnog boravka, kao i pomoći u kući za stare osobe i osobe sa invaliditetom.

– Ove usluge finansiraju se putem javnih nabavki koje raspisuje opština. Da biste pružali uslugu dnevnog boravka, morate da ispunite propisane uslove kada je reč o prostoru, kadru i opremi. Za osobe sa invaliditetom i decu sa smetnjama u razvoju dnevni boravak je od izuzetnog značaja, jer tu provode vreme, razvijaju svoje sposobnosti i druže se, dok njihovi roditelji mogu da rade ili obavljaju druge svakodnevne obaveze, znajući da su njihova deca na sigurnom – kaže Glavinić.

Teret pada na porodicu

Da problemi u oblasti socijalne zaštite u Preševu traju godinama smatra i sociolog iz Preševa Altin Borići. On ocenjuje da se o njima dugo govori, ali da konkretnih pomaka gotovo da nema.

• Svaki put kada se govori o razvoju, zaboravljaju se oni kojima je pomoć najpotrebnija. Nije dovoljno reći da nema novca. Čak i opštine sa manje mogućnosti mogu da planiraju, konkurišu za sredstva, sarađuju sa organizacijama civilnog društva i razvijaju usluge koje odgovaraju potrebama građana. Ali za to su potrebni politička volja, odgovornost i ljudi koji socijalnu zaštitu vide kao prioritet, a ne kao pitanje koje se pominje samo na papiru.

Jedna opština se ne meri samo asfaltiranim putevima ili novim zgradama. Ona se meri i načinom na koji brine o detetu kome je potrebna podrška, o starijoj osobi koja živi sama i o porodici koja se svakodnevno bori da ne odustane. Ako nastavimo da ignorišemo ove ljude, ne možemo govoriti ni o razvoju ni o jednakosti. U Preševu više ne govorimo o luksuzu ili visokim socijalnim standardima. Govorimo o osnovnim uslugama koje mnogi ljudi nemaju – kaže Borići.

Preševo, grad odakle je nemoguće otputovati javnim prevozom

On dodaje da najveći teret uglavnom pada na porodice, koje često nemaju izbora.

• U većini slučajeva upravo majka napušta posao kako bi brinula o detetu sa smetnjama u razvoju, ili ćerka ili sin preuzimaju brigu o starijim roditeljima. To znači da porodica žrtvuje svoje prihode, svoje zdravlje i svoj društveni život zato što sistem ne funkcioniše onako kako bi trebalo. Niko ne pita kako ti ljudi žive, koliko noći provode bez sna, koliko prilika izgube i koliko puta se osećaju zaboravljeno od institucija.

Kada nema socijalnih usluga, ne pati samo korisnik – pati cela porodica. Posle se pitamo zašto ljudi odlaze iz Preševa. Ne odlaze samo zbog boljih plata. Odlaze zato što žele da žive u sredini u kojoj, ako jednog dana budu imali potrebu za pomoći, država neće okrenuti leđa, već će biti uz njih i pružiti im podršku – navodi Borići.

Prema njegovim rečima, izostanak usluga socijalne zaštite znači da su mnogi građani potpuno prepušteni sami sebi.

• Dete sa smetnjama u razvoju ili invaliditetom ne može da pohađa školu kao njegovi vršnjaci. Osoba sa invaliditetom ostaje izolovana između četiri zida. To nije život dostojan čoveka, već puko preživljavanje. Oni ne traže privilegije, već mogućnost da žive ravnopravno sa svima ostalima – zaključuje Borići.

Bez odgovora Opštine i Ministarstva

Bujanovačke su u prethodnom periodu u više navrata elektronskom poštom i telefonom zatražile odgovore od Opštine Preševo na pitanja o dostupnosti lokacije dnevnog boravka, potrebnim dozvolama, kao i o tome da li je Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja obavešteno o potrebi uvođenja dodatnih usluga socijalne zaštite i zbog čega je ukinuta funkcija člana Opštinskog veća zaduženog za socijalna pitanja. Do objavljivanja ovog teksta odgovori nisu stigli.

Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja dostavilo je odgovor Bujanovačkim, ali nije odgovorilo da li je bilo upoznato sa potrebom uvođenja dodatnih usluga socijalne zaštite u Preševu i ako jeste, koje konkretne korake je tim povodom preduzelo. U odgovoru je istaklo da su organizovanje i finansiranje dnevnih usluga u zajednici u nadležnosti lokalne samouprave.

Ukoliko odgovori stignu naknadno, Bujanovačke će ih objaviti.

                                  *Ovaj članak je objavljen u saradnji sa organizacijom Pro Peace. Stavovi izneti u ovom članku isključiva su odgovornost Bujanovačkih i ne odražavaju nužno stavove organizacije Pro Peace. Ky artikull botohet në bashkëpunim me organizatën Pro Peace. Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë përgjegjësi e vetme e EMRIT TË BOTUESIT dhe nuk pasqyrojnë domosdo pikëpamjet e organizatës Pro Peace

• Kvalitetno novinarstvo nije besplatno. Za naše ❤️ Bujanovačke, za naše priče 👉 DONIRAJ